ადამიანის უფლებათა საბჭო 9 თებერვალს სხდომისთვის ემზადება, რადგან სულ უფრო მეტი მტკიცებულება აკავშირებს გარე მხარდაჭერას დარფურის რეგიონში ჩადენილ სისასტიკესთან, მაშინ როდესაც არაბიკის ფისით ვაჭრობა შეიარაღებული აქტორებისთვის შემოსავლის კრიტიკულ წყაროდ იქცევა.
2026 წლის 9 თებერვალს, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭო გამართავს... ინტერაქტიული დიალოგი ელ-ფაშერსა და მის გარშემო არსებულ ვითარებაზე, სუდანი, რაც კიდევ ერთი კრიტიკული მომენტია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე ჰუმანიტარული კრიზისის მოგვარების საერთაშორისო ძალისხმევისთვის. სპეციალური სესია, რომელიც 2025 წლის 14 ნოემბერს მიღებული ადამიანის უფლებათა საბჭოს S-38/1 რეზოლუციით არის გათვალისწინებული, განიხილავს 26 ოქტომბერს ელ-ფაშერის სწრაფი მხარდაჭერის ძალების (RSF) ხელში დაცემის დამანგრეველ შედეგებს.
რეზოლუცია მიღებული იქნა გაეროს ოფიციალური პირების მიერ ჩრდილოეთ დარფურის დედაქალაქის 18-თვიანი ალყის შემდეგ აღების შემდეგ „რესპუბლიკელების უსაფრთხოების ძალებისა“ და მასთან დაკავშირებული მილიციის მიერ ჩადენილი მასობრივი სიკვდილით დასჯის, ეთნიკური ნიშნით მკვლელობებისა და სისტემატური სექსუალური ძალადობის სანდო მტკიცებულებების საპასუხოდ. გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის მონაცემებით, ქალაქში შესაძლოა 70 000-დან 100 000-მდე მშვიდობიანი მოქალაქე დარჩეს ჩარჩენილი, რასაც გადარჩენილები აღწერენ, როგორც... „დანაშაულის ადგილი“ დამწვარი გვამებით და მიტოვებული ბაზრებით სავსე.
რეზოლუცია S-38/1 მოითხოვს საომარი მოქმედებების დაუყოვნებლივ შეწყვეტას და გმობს „ძალადობისა და სისასტიკის ესკალაცია, რომელიც სავარაუდოდ ჩადენილი იქნა სწრაფი მხარდაჭერის ძალების და მათთან დაკავშირებული და მოკავშირე ძალების მიერ ელ-ფაშერსა და მის შემოგარენში“, მათ შორის მასობრივი სისასტიკეები, როგორიცაა ეთნიკური ნიშნით მკვლელობები, წამება, სიკვდილით დასჯა, იძულებითი რეკრუტირება და მშვიდობიანი მოსახლეობის თვითნებური დაკავება. ტექსტში კონკრეტულად არის ხაზგასმული გაუპატიურების და სექსუალური და გენდერული ძალადობის სხვა ფორმების გამოყენება ომის იარაღად.
მსოფლიო სასურსათო პროგრამის საგანგებო რეაგირების დირექტორმა, როს სმიტმა, დეკემბერში ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ თანამგზავრიდან გადაღებული ფოტოები და გადარჩენილთა ჩვენებები საშინელ სურათს ასახავს. მათ, ვინც ელ-ფაშერიდან გაქცევა მოახერხა, სიცოცხლე საფრთხეში ჩაიგდეს „ნაღმებითა და აუფეთქებელი საბრძოლო მასალებით სავსე“ გზებზე. ქალაქი მისი დაცემის შემდეგ 106 000-ზე მეტმა ადამიანმა დატოვა, ბევრმა კი თავშესაფარი ტავილაში იპოვა, რომელიც ამჟამად უზარმაზარ დევნილთა ბანაკს წარმოადგენს, სადაც 650 000-ზე მეტი ადამიანია თავშესაფარი.
ელ-ფაშერი: სისასტიკის ნიმუში
Amnesty International დოკუმენტირებული ჩვენებები 28 გადარჩენილისგან, რომლებმაც უსაფრთხო ადგილას ჩასვლა მოახერხეს ტავილასა და ტინაში, ჩადის საზღვართან მდებარე ქალაქებში. ჩვენებები აღწერს უიარაღო მამაკაცების ჯგუფებს, რომლებიც RSF-ის მებრძოლებმა ცივად დახვრიტეს, მშვიდობიან მოსახლეობას გამოსასყიდის სანაცვლოდ მძევლად აყვანას და ქალებისა და გოგონების მიმართ ფართოდ გავრცელებულ სექსუალურ ძალადობას. სამი ინტერვიუ ჩადში პირადად ჩატარდა, ხოლო დანარჩენი - დისტანციურად, ტელეფონით, უსაფრთხოების შეზღუდვების გამო.
ყველაზე შოკისმომგვრელი ინციდენტი საუდის არაბეთის სამშობიარო სახლში, ელ-ფაშერში მოხდა, სადაც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ცნობით, „რეპორტიორები საზღვრებს გარეთ“ თავდასხმის დროს 460-ზე მეტი პაციენტი და სამედიცინო პერსონალი დაიღუპა. ჯანდაცვის დაწესებულებებისა და ჰუმანიტარული მუშაკების სისტემატური მიზანში ამოღება საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის აშკარა დარღვევას წარმოადგენს.
3 ნოემბერს, საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოს პროკურორის ოფისმა განცხადება გაავრცელა, რომელშიც ელ-ფაშერში არსებული ვითარების გამო ღრმა შეშფოთება გამოთქვა და აღნიშნა, რომ დოკუმენტირებული დარღვევები შესაძლოა ომის დანაშაულად და კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულად ჩაითვალოს. ერთი კვირის შემდეგ, გაეროს ოფიციალურმა პირებმა გააფრთხილეს... „შესაძლო მასობრივი სისასტიკეები“.
ჰუმანიტარული შედეგები ძალადობის ფარგლებს სცდება. 3 ნოემბერს, ინტეგრირებული სასურსათო უსაფრთხოების ფაზის კლასიფიკაციის შიმშილობის განხილვის კომიტეტმა დაადასტურა შიმშილის მდგომარეობა ელ-ფაშერსა და კადუგლიში, რომლის შეფასებითაც 21.2 მილიონზე მეტი ადამიანი მწვავე სასურსათო დაუცველობის წინაშე დგას, ხოლო 375 000 - უმრავლესობა დარფურში - შიმშილის ზღვარზეა. გაეროს რეზოლუცია გმობს შიმშილის გამოყენებას, როგორც ომის წარმოების მეთოდს.
არაბთა გაერთიანებული საემიროების შემაშფოთებელი როლი
2023 წლის აპრილში დაწყებული კონფლიქტის განმავლობაში, გენერალ აბდელ ფატაჰ ალ-ბურჰანის მეთაურობით სუდანის შეიარაღებულ ძალებსა (SAF) და გენერალ მოჰამედ ჰამდან დაგალოს, რომელიც „ჰემეთის“ სახელითაა ცნობილი, მეთაურობით RSF-ს შორის, საერთაშორისო ყურადღება სულ უფრო მეტად ძალადობის გამწვავებელ გარე აქტორებზე იყო კონცენტრირებული. მათ შორის, არაბთა გაერთიანებული საამიროები გამოირჩევა RSF-ისადმი სისტემატური მხარდაჭერით.
30 ოქტომბერს გაეროს უშიშროების საბჭოს სხდომაზე დაძაბულობა მას შემდეგ გაიზარდა, რაც არაბთა გაერთიანებული საამიროების წარმომადგენელმა ელ-ფაშერისთვის ფინანსური დახმარების შესახებ განაცხადა მასობრივი ხოცვა-ჟლეტის შემდეგ. სუდანის მუდმივმა წარმომადგენელმა, ალ ჰარიტ იდრისმა, მკვეთრად უპასუხა: „ბატონო პრეზიდენტო, სუდანში სამოქალაქო ომი არ მიმდინარეობს, არამედ მიმდინარეობს აგრესია, რომელსაც არაბთა გაერთიანებული საამიროები ხელმძღვანელობენ მისი ადგილობრივი წარმომადგენლის - სწრაფი მხარდაჭერის ძალების - მეშვეობით. ამ წარმომადგენლის მიერ სუდანზე ისე საუბრის მოსმენა, თითქოს ის აბუ-დაბის მეურვეობის ქვეშ იყოს, წარმოადგენს ამ საბჭოს შეურაცხყოფას და სუდანელი ხალხისა და მათი ტანჯვის ზიზღს.“
მან განაგრძო: „როგორ არის შესაძლებელი, რომ ასეთი სახელმწიფო ამ პალატაში მშვიდობაზე საუბრობდეს, მკვლელებს იარაღს უგზავნიდეს, სუდანში ძალაუფლებას ჰპირდებოდა და ქვეყნის ერთი რეგიონის გამოყოფას ცდილობდა სუდანის სიმდიდრისა და ოქროს მოსაპარად?“
არაერთმა გამოძიებამ დაადასტურა არაბთა გაერთიანებული საემიროების მხარდაჭერა „RSF“-ის მიმართ. კამერონ ჰადსონის, ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ყოფილი თანამშრომლის, რომელიც ამჟამად ვაშინგტონში სტრატეგიული და საერთაშორისო კვლევების ცენტრში მუშაობს, ექსპერტთა ანალიზის თანახმად, „არაბთა გაერთიანებული საემიროების მიერ „RSF“-ის მხარდაჭერის მასშტაბი გაორმაგდა მას შემდეგ, რაც რეგულარული არმია ხარტუმს [2025 წლის აპრილში] უბრუნებს. არაბთა გაერთიანებული საემიროები მზად არიან ყველაფერი გააკეთონ, რათა „RSF“-ს ადგილზე გამარჯვებაში დაეხმარონ, მაშინაც კი, თუ ეს ხელს შეუწყობს იმ სისასტიკეს, რასაც დღეს ელ-ფაშერში ვხედავთ“.
„ამნესტი ინტერნეშენალმა“ გამოავლინა ფრანგული და ჩინური იარაღი, რომელიც არაბთა გაერთიანებული საემიროების მეშვეობით მიეწოდება „რესპუბლიკელების უსაფრთხოების ძალებს“ ბრძოლის ველზე. „რესპუბლიკელების უსაფრთხოების ძალების“ ხელში დოკუმენტირებულია KNDS France-ისა და Lacroix-ის მიერ წარმოებული ფრანგული სამხედრო ტექნიკა, ბრიტანული იარაღი, კანადური იარაღი და ბულგარული მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა - ეს გადარიცხვები არღვევს ევროპის ემბარგოს, რომელიც კრძალავს „იარაღისა და მასთან დაკავშირებული მასალების, მათ შორის იარაღისა და საბრძოლო მასალის, გაყიდვას, მიწოდებას, გადაცემას ან ექსპორტს სუდანში წევრი სახელმწიფოების მოქალაქეების მიერ ან წევრი სახელმწიფოების ტერიტორიიდან“.
Le Monde-ის გამოძიების თანახმადაბუ-დაბიმ, მეზობელი ქვეყნების, როგორიცაა ჩადი, ლიბია, სამხრეთ სუდანი, უგანდა და სომალის ბოსასოს პორტი, ჩართულობით შექმნილი რთული ლოგისტიკური ჯაჭვის მეშვეობით, ორგანიზება გაუწია სუდანელ პარტნიორს თანამედროვე შეიარაღების მიწოდების საჰაერო გადაზიდვას. ეს მოიცავს ჩინეთში წარმოებულ თანამედროვე დრონებს, მცირე ცეცხლსასროლ იარაღს, მძიმე ტყვიამფრქვევებს, მანქანებს, არტილერიას, ნაღმტყორცნებს, საბრძოლო მასალას, დახვეწილ საჰაერო თავდაცვის სისტემებს და ელ-ფაშერის ბრძოლის ველზე განლაგებულ კოლუმბიელი დაქირავებულის ასობით კონტინგენტსაც კი.
სუდანთან დაკავშირებულმა ანალიტიკოსმა, რომელიც კონფლიქტის მოგვარების მცდელობებში მონაწილეობის გამო ანონიმურობის პირობით საუბრობს, დაადასტურა: „მე ვიტყოდი, რომ RSF და მასთან დაკავშირებული მილიცია ამჟამად მწარმოებელი ხეების 80%-ს აკონტროლებს. არაბული ფისი მნიშვნელოვან წვლილს შეაქვს RSF-ის სამხედრო ეკონომიკაში, მათ მიერ კონტროლირებად რეგიონებში მაღაროებიდან მოპოვებულ ოქროსთან ერთად. შემდეგ ადგილზეა მეცხოველეობა. თუმცა, არაბული ფისი სულ უფრო მეტად უსწრებს დანარჩენს, რადგან ეს საიმედო პროდუქტია, რომლის კონტრაბანდის გზით გაყიდვაც ადვილად შეიძლება.“
რეზინის არაბული კავშირი
ძალადობის უშუალო საშინელების გარდა, სუდანის კონფლიქტის ნაკლებად თვალსაჩინო, მაგრამ არანაკლებ შემაშფოთებელი ასპექტი არაბიკური ფისით ვაჭრობაა - აკაციის ხეებიდან მოპოვებული ბუნებრივი ფისი, რომელიც შეუცვლელია მრავალი გლობალური ინდუსტრიისთვის. ნივთიერება მოქმედებს როგორც ბუნებრივი შემკვრელი, სტაბილიზატორი და გასქელება საკვებში, სასმელებში, ფარმაცევტულ პროდუქტებში, კოსმეტიკასა და საღებავებში. ინგრედიენტების ეტიკეტებზე E414-ის სახელით ცნობილი არაბიკური ფისი არ შეიცავს მის ფუნქციურობას შესაბამისი ბუნებრივი ან სინთეზური შემცვლელის გარეშე.
ისტორიულად სუდანი აწარმოებდა გლობალური არაბიკის მარაგის 70-80%-ს, რაც დამატებით შემოსავალს უზრუნველყოფდა დაახლოებით ხუთი მილიონი ადამიანისთვის, რომლებიც ერთ მილიონ სოფლის ოჯახს წარმოადგენდნენ. ომამდე, სექტორი სუდანის მთლიანი ექსპორტის დაახლოებით 15%-ს შეადგენდა, რომლის ღირებულებაც, სხვადასხვა შეფასებით, წელიწადში 111 მილიონიდან 183 მილიონ დოლარამდე მერყეობდა.
„არაბული ფისის სარტყელი“ დასავლეთით დარფურის რეგიონიდან აღმოსავლეთით ეთიოპიის საზღვართან მდებარე ლურჯი ნილოსის პროვინციამდეა გადაჭიმული. სწორედ აქ იწარმოება ჰაშაბის ჯიში - უმაღლესი ხარისხის არაბული ფისი. დარფურისა და კორდოფანის დიდი ნაწილის დაკავება „რეპორტიორების უსაფრთხოების ძალების“ მიერ ნიშნავს, რომ პარამილიტარული ძალები ამჟამად სუდანის არაბული ფისის წარმოების ზონების უმეტესობას აკონტროლებენ.
2025 წლის ნოემბერი PAX-ის ანგარიშინიდერლანდურმა სამშვიდობო ორგანიზაციამ, დოკუმენტურად აღწერა, თუ როგორ გახდა არაბული ფისი ღრმად ჩათრეული ძალადობასა და შეიარაღებული აქტორების მიერ ძარცვაში კონფლიქტის დაწყების შემდეგ. ომის დასაწყისში, RSF-ის ძალებმა და მოკავშირე მილიციებმა გაძარცვეს საწყობები და დაწვეს მინდვრები. ფრანგული გადამამუშავებელი Nexira-ს სუდანური შვილობილი კომპანიის, Afritec-ის წარმომადგენელმა Bloomberg-ს განუცხადა, რომ RSF... „დაწვა მინდვრები, მოკლა ფერმერები და გაძარცვა ათასობით მეტრიკული ტონა ხარტუმის საწყობებიდან, მათ შორის 3,000 ტონა Afritec-დან“.
გაეროს ექსპერტთა პანელის 2025 წლის აპრილის ანგარიშის თანახმად, აღმოსავლეთ დარფურიდან და ნიალადან ადგილობრივმა ვაჭრებმა დაადასტურეს, რომ მხოლოდ 2024 წლის იანვრიდან ივნისამდე დაახლოებით 3,700 ტონა, რომლის ღირებულება დაახლოებით 14.6 მილიონი დოლარია, მოიპარეს. დამატებითი ინციდენტები დაფიქსირდა ზალინგეიში (დასავლეთ დარფური), ალ მუჯალდში (დასავლეთ კორდოფანი) და ელ-გენეინაში (დასავლეთ დარფური). სავაჭრო ასოციაციები და გაეროს წყაროები ვარაუდობენ, რომ კონფლიქტის დაწყებიდან ათიათასობით ტონა შესაძლოა გაძარცვეს.
გაეროს პანელმა დაადგინა, რომ RSF-ის მეთაურები ძარცვას საკუთარი თავისა და ჯარისკაცების ლოიალობის უზრუნველსაყოფად კომპენსაციის სახით იწყნარებდნენ. 2024 წლის ოქტომბრისთვის, დარფურისა და კორდოფანის RSF-ის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე გადასახადები დაწესდა.
კორდოფანის უნივერსიტეტის პროფესორმა ტარიგ მაჰმუდმა PAX-ის მკვლევარებს განუმარტა, რომ ომის დაწყების შემდეგ სავაჭრო მარშრუტებზე არაოფიციალური გადასახადები მკვეთრად გაიზარდა. „გადასახადები ქუჩებში შეიარაღებულ ბანდიტებს ხვდებათ და თუ არ გადაიხდით, შეიძლება თქვენი ქონება დაკარგოთ — ან თუნდაც სიცოცხლე.“
ხარტუმში დაფუძნებული სავაჭრო კომპანიის უფროსმა მენეჯერმა Bloomberg-ს განუცხადა: „ჯანჯავიდს დიდი ფული უნდა გადაუხადო... ისინი სატვირთო მანქანებს აჩერებენ და შენ უნდა გადაიხადო სატვირთოების გადასაადგილებლად. ან ნაწილობრივ იპარავენ, ან გაიძულებენ გადაგიხადონ.“ მისი თქმით, ის რეგულარულად იხდიდა დაახლოებით 2,500 დოლარს თითო სატვირთო მანქანაზე.
კონტრაბანდის მარშრუტები და ევროპული ბაზრები
კონფლიქტმა სუდანში არაბული ფისით ვაჭრობა რეგულირებული ექსპორტის სექტორიდან მილიტარიზებულ ჩრდილოვან ეკონომიკად აქცია. 2024 წლის ბოლოსთვის, „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“-თან აფილირებული ფისით ვაჭრობა სრულად ინსტიტუციონალიზებული არაფორმალური სასაზღვრო ბაზრების მეშვეობით ხდებოდა, სატვირთო მანქანებით კი პროდუქტი მეზობელ ქვეყნებში გადაჰქონდათ და შემდეგ პორტებში გადასაზიდად.
გაეროს ექსპერტთა პანელის მონაცემებით, ჩადის საზღვრებამდე, რომელიც „RSF“-ის მიერ კონტროლირებად საზღვრებს აღწევდა, ყოველწლიურად 50 000-დან 70 000 ტონამდე მერყეობდა, ხოლო 2024 წლის აპრილსა და ოქტომბერს შორის ლიბიასა და ეგვიპტეში, სავარაუდოდ, 30 000-40 000 ტონა გადავიდა. ამ მარშრუტებზე საზღვრის გადაკვეთის საფასური ტონაზე 2 200-დან 3 300 დოლარამდე მერყეობდა. კენიის მომბასას პორტი ასევე გახდა არაბიკის უკანონო ექსპორტის მნიშვნელოვანი სატრანზიტო პუნქტი.
2025 წლის მაისში დასავლეთ კორდოფანში, ალ-ნაჰუდში, არაბიკის ფისის სტრატეგიულ ცენტრად ქცევა, რომელიც RSF-ის მიერ კონტროლირებად დასავლეთ და არმიის მიერ კონტროლირებად აღმოსავლეთ რეგიონებს აკავშირებდა, მომხდარი არეულობის მასშტაბებს ასახავს. ვაჭრებმა ჟურნალისტებს განუცხადეს, რომ იმ სეზონზე მოყვანილი არაბიკის ფისის დაახლოებით ერთი მესამედი RSF-ის მიერ იყო გაძარცვული, მოპარული თანხის ღირებულება კი 125 მილიონ დოლარს შეადგენს.
ამ შეფერხებების მიუხედავად, ევროპული მიწოდების ჯაჭვები ხელუხლებელი დარჩა სუდანიდან მოპოვების გაგრძელებისა და მეზობელი სახელმწიფოებიდან რეექსპორტის ზრდის კომბინაციის წყალობით. ევროსტატის მონაცემები აჩვენებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სუდანიდან ევროკავშირსა და დიდ ბრიტანეთში იმპორტი 2022 წელს 66,700 ტონიდან 2024 წელს 49,900 ტონამდე შემცირდა - 25%-იანი კლება - მისი ღირებულება 92.8 მილიონი ევროდან 105.2 მილიონ ევრომდე გაიზარდა, რაც ფასების ზრდას ასახავს.
მეზობელმა ქვეყნებმა ნაწილობრივ კომპენსირება გაუწიეს სუდანის შემცირებულ მოცულობებს, თუმცა ამ რეზინის დიდი ნაწილი, სავარაუდოდ, სუდანიდან წარმოიშვა და RSF-ის მიერ კონტროლირებად სასაზღვრო მარშრუტებზე გადადიოდა. ჩადიდან იმპორტი 2023 წელს 9,700 ტონიდან 2024 წელს 13,500 ტონამდე გაიზარდა, ხოლო ეგვიპტე (დაახლოებით 2,500 ტონა), ერიტრეა (დაახლოებით 900 ტონა) და სამხრეთ სუდანი (დაახლოებით 800 ტონა) ახალი ექსპორტიორები გახდნენ. ევროპამ 2024 წელს მეზობელი ქვეყნებიდან დაახლოებით 19,700 ტონა იმპორტი განახორციელა, 2023 წელს კი ეს მაჩვენებელი 12,200 ტონას შეადგენდა - რაც 62%-იან ზრდას წარმოადგენს.
გლობალურ არაბიკის ფისის გადამუშავებაში ორი ფრანგული ოჯახის საკუთრებაში არსებული კომპანია დომინირებს. Nexira, რომელიც 1895 წელს დაარსდა და დონდეინის ოჯახს ეკუთვნის, მხოლოდ მსოფლიო დამუშავებული არაბიკის ფისის ბაზრის 40%-ზე მეტს წარმოადგენს. Alland & Robert, რომელმაც 2024 წელს 150 წლის იუბილე აღნიშნა, მეორე ადგილზეა და ჰამბურგში დაფუძნებულ გერმანელ კონკურენტებს გაცილებით უსწრებს.
Bloomberg-ის მიერ Sayari-ს მონაცემების ანალიზის თანახმად, რომელიც საერთაშორისო ვაჭრობასა და კორპორატიულ ტრანზაქციებს აკონტროლებს, Nexira-მ 2023 წლის მაისიდან 2025 წლის იანვრამდე სუდანიდან 3,679 ტონა იმპორტი განახორციელა, მათ შორის 599 ტონა Afritec-დან. Alland & Robert-მა 2024 წელს სუდანური კომპანიებისგან 484 ტონა და ჩადისგან 1,161 ტონა შეიძინა.
ორივე კომპანია ხაზს უსვამს მათ ერთგულებას პასუხისმგებლიანი მოპოვებისა და მიკვლევადობის მიმართ. Nexira-მ ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ მან იმპორტი ოთხი თვით შეაჩერა 2023 წელს და სამი კვირით 2025 წელს და რომ „Nexira-ს მიერ სუდანში შეძენილი პრაქტიკულად ყველა აკაციის საღეჭი რეზინი პორტ სუდანიდან იგზავნება, სადაც ჩვენმა მომწოდებლებმა კონფლიქტის დაწყების შემდეგ გადაიტანეს თავიანთი საქმიანობა“.
„ალლანდი და რობერტმა“ უპასუხა, რომ ისინი აგრძელებენ ვაჭრობას ყველა საჭირო სიფრთხილის ზომების დაცვით და აღნიშნა, რომ „აკაციის ფისი წარმოადგენს ერთ-ერთ იშვიათ მდგრადი ეკონომიკური ბერკეტს მილიონობით სუდანელი მოსავლის მწარმოებელისთვის და მათი შემოსავლის ერთ-ერთ ბოლო წყაროს კონფლიქტის პერიოდში. სექტორის მიტოვება ამ თემებს ართმევს აუცილებელ შემოსავალს და კიდევ უფრო დაასუსტებს ისედაც მძიმედ გამოცდილ სოციალურ სტრუქტურას“.
თუმცა, PAX-ის ანგარიში ხაზს უსვამს მნიშვნელოვან ხარვეზებს ვერიფიკაციის პროცესში. სუდანელმა მკვლევარმა მოჰამედ სალაჰმა აღნიშნა: „ძალიან რთულია ამ ექსპორტის მოცულობისა და ღირებულების შეფასება“ RSF-ის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიებიდან. მან პირდაპირ დაასკვნა: „მოგების უმეტესი ნაწილი მილიციას მიდის. სუდანიდან არაბიკის ფისით ვაჭრობა ომს კვებავს.“
ჩადში მცხოვრებმა სუდანელმა ვაჭარმა PAX-ის მკვლევარებს განუცხადა: „მე სამხრეთ სუდანსა და ჩადში რამდენიმე წელი ვიყავი და აქ მთლიანი წარმოება დაბალია, 10%-ზე ნაკლები. ისინი მწარმოებლები არ არიან... ამ კომპანიების მიერ გამოყენებული ნებისმიერი არაბული რეზინა სუდანიდან მოდის და კომპანიებამდე სხვადასხვა გზით მოდიოდა“.
სათანადო შემოწმების გამოწვევა
საფრანგეთის საბაჟო მონაცემები შემაშფოთებელ ტენდენციას ავლენს. მიუხედავად იმისა, რომ იმპორტის მოცულობა 2023 წლის 34,351 ტონიდან 2025 წელს 30,436 ტონამდე შემცირდა, იმპორტის ღირებულება 52.2 მილიონი ევროდან 63.6 მილიონ ევრომდე გაიზარდა, რაც აშკარა მანიშნებელია იმისა, რომ კონფლიქტის დარღვევით გამოწვეული მაღალი ფასები მიწოდების ჯაჭვში ბრუნდება.
საფრანგეთის 2017 წლის კანონი „ვიგილანსის ვალდებულების შესახებ“ (Loi de Vigilance) მსხვილ ფრანგულ კომპანიებს ავალდებულებს, შეიმუშაონ და განახორციელონ ვიგილანსის გეგმები, რომლებიც მოიცავს ადამიანის უფლებებისა და გარემოსდაცვითი სერიოზული რისკების იდენტიფიცირებას, პრევენციას და შემცირებას მათი მიწოდების ჯაჭვების მასშტაბით. ამ კანონმდებლობის მოქმედების ქვეშ ექცევიან არაბული ფისის გამოყენებით მსხვილი ფრანგული მრავალეროვნული კომპანიები, როგორიცაა L'Oréal და Danone.
2025 წლის 29 მაისს, L’Oréal-ის ყოველწლიურ საერთო კრებაზე, ფრანგმა აქტივისტმა აქციონერთა ჯგუფმა IPAC-მა (ინიციატივა მოქალაქეთა მოქმედებისთვის) კითხვები დასვა კომპანიისთვის სუდანური არაბული ფისის გამოყენებასთან დაკავშირებული ადამიანის უფლებების რისკების შესახებ. L’Oréal-მა უპასუხა, რომ სუდანური ფისის გამოყენება „მინიმალური“ იყო და რომ ეთიკურმა პრობლემებმა გამოიწვია მომწოდებლებთან დიალოგის დაწყება, რათა მათ უფრო სტაბილური მომწოდებელი რეგიონებისკენ გადასულიყვნენ.
თუმცა, PAX-ის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ L’Oréal-ის უახლეს „ვიგილენდის გეგმაში“ არ არის ნახსენები სუდანი, არაბული ფისი ან მისი მომწოდებლები Nexira და Alland & Robert, რაც განხორციელების ხარვეზებზე მიუთითებს. ფრანგულმა არასამთავრობო ორგანიზაცია Sherpa-მ მსგავსი შეშფოთება გამოთქვა ფრანგული კომპანიების მიერ მოწოდებული „ვიგილენდის“ ანგარიშგების 2024 წლის ოქტომბრის შეფასებაში.
ევროკავშირის კორპორაციული მდგრადობის სათანადო შემოწმების დირექტივა (CSDDD), რომელიც 2024 წელს იქნა მიღებული, მიზნად ისახავდა ევროკავშირში მოქმედი მსხვილი კომპანიებისთვის სათანადო შემოწმების მოთხოვნების ჰარმონიზაციას და გაძლიერებას. თუმცა, ევროპარლამენტის მიერ 2025 წლის ნოემბერში ყოვლისმომცველი გამარტივების წინადადებებზე კენჭისყრის შემდეგ, ზოგიერთი ზღვარი და შემდგომი ვალდებულება შევიწროვდა, რამაც შესაძლოა შეაფერხოს ან შეზღუდოს დირექტივის პრაქტიკული გავლენა ისეთ სექტორებზე, როგორიცაა არაბული ფისით ვაჭრობა.
რეგიონული საფრთხეები და საერთაშორისო პასუხისმგებლობა
ელ-ფაშერის დაცემის შემდეგ, „რესპუბლიკელების უსაფრთხოების ძალების“ ძალები აღმოსავლეთისკენ დაიძრნენ, რაც საფრთხეს უქმნის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კორდოფანის რეგიონების მშვიდობიან მოსახლეობას. პარამილიტარულმა დაჯგუფებებმა ელ-ფაშერის აღებამდე ცოტა ხნით ადრე აიღეს ქალაქი ბარა, რომელიც ჩრდილოეთ კორდოფანის დედაქალაქ ელ-ობეიდიდან 30 კილომეტრში მდებარეობს, თუმცა სუდანის შეიარაღებულმა ძალებმა ბარა 17 ნოემბერს დაიბრუნეს.
ელ-ობეიდი პოტენციური ალყის წინაშე დგას. 3 ნოემბერს, დრონის დარტყმის შედეგად, როგორც ამბობენ, დაკრძალვაზე დამსწრე სულ მცირე 40 ადამიანი დაიღუპა. ელ-ობეიდის ალყაში მოქცევის გარდა, „RSF“-ის ძალები სამხრეთ კორდოფანში კადუგლის ალყას აგრძელებენ. გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისრის ცნობით, 18 ნოემბრიდან ჩრდილოეთ კორდოფანიდან 40 000-ზე მეტი ადამიანი გახდა იძულებით გადაადგილებული.
გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიო გუტიერეშმა 8 დეკემბერს ღრმა შეშფოთება გამოთქვა სამხრეთ დარფურის შტატში, კატილას ქალაქზე დრონის დარტყმის შედეგად სულ მცირე 30 მშვიდობიანი მოქალაქის დაღუპვისა და მრავალი დაშავების შესახებ ინფორმაციის გამო. თავდასხმა ნიალადან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 150 კილომეტრში მოხდა. იმავე დღეს, ჩრდილოეთ დარფურის შტატში, კუტუმის წინააღმდეგ განხორციელებული კიდევ ერთი დარტყმის შედეგად, მშვიდობიან მოსახლეობაში დამატებითი მსხვერპლი დაფიქსირდა.
„გენერალური მდივანი გმობს მშვიდობიან მოსახლეობასა და სამოქალაქო ინფრასტრუქტურაზე ყველა თავდასხმას. ის მოითხოვს, რომ ყველა მხარემ პატივი სცეს საერთაშორისო სამართლის, მათ შორის საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლის ვალდებულებებს სუდანში აქტიური კონფლიქტის ყველა არეალში“, - განაცხადა მისმა მოადგილემ, ფარჰან ჰაკმა.
რეზოლუცია S-38/1 გმობს კონფლიქტის გამწვავებას გამომწვევი გარე ჩარევის ყველა ფორმას და ახსენებს ყველა მხარეს და გარე აქტორს - სახელმწიფოებს და სხვებს - რომლებიც ხელს უწყობენ იარაღისა და სამხედრო აღჭურვილობის დარფურში გადაცემას, მათ ვალდებულებას, პატივი სცენ და განახორციელონ დარფურის იარაღის ემბარგო, რომელიც დაწესებულია უშიშროების საბჭოს 1556 (2004) რეზოლუციით და შემდგომი რეზოლუციებით.
რეზოლუცია მოუწოდებს სუდანის დამოუკიდებელ საერთაშორისო ფაქტების დამდგენი მისიის სასწრაფოდ გამოძიებას ელ-ფაშერსა და მის გარშემო ჩადენილი საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლისა და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა სამართლის დარღვევების შესახებ და იმ პირთა იდენტიფიცირებას, რომლებიც გონივრულად არიან მიჩნეულნი ამ დარღვევებში პასუხისმგებელნი. მისია თავის დასკვნებს ადამიანის უფლებათა საბჭოს 61-ე სესიაზე (2026 წლის 23 თებერვალი - 31 მარტი) წარადგენს, გაძლიერებული ინტერაქტიული დიალოგის მეშვეობით, რომელშიც მონაწილეობას მიიღებენ სუდანის უმაღლესი კომისარი და ადამიანის უფლებათა ექსპერტი.
გზა წინ
9 თებერვლის ინტერაქტიული დიალოგის მოახლოებასთან ერთად, იზრდება საერთაშორისო ზეწოლა კონკრეტული ქმედებებისკენ, რომლებიც დაგმობას სცილდება. ადამიანის უფლებათა საბჭოს რეზოლუცია ხაზს უსვამს, რომ სუდანის კრიზისის სამხედრო გადაწყვეტა არ არსებობს და კიდევ ერთხელ მოუწოდებს ყველა მხარეს შორის დაუყოვნებლივი და ყოვლისმომცველი ცეცხლის შეწყვეტისკენ, წინაპირობების გარეშე.
ტექსტი მოითხოვს დამოუკიდებელი მექანიზმის შექმნას ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების შესრულების მონიტორინგისთვის, კრიტიკული ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციას, სუდანის ხელმძღვანელობით ინკლუზიურ დიალოგზე დაფუძნებული მოლაპარაკებებითა და მშვიდობიანი მოგვარების პროცესს, რომელშიც აქტიურად ჩაერთვებიან სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები, მათ შორის ქალები და ახალგაზრდები, და სანდო და ინკლუზიური პოლიტიკური გარდამავალი პროცესის დაწყებას, რაც სამოქალაქო პირების ხელმძღვანელობით გარდამავალი პერიოდის შემდეგ დემოკრატიულად არჩეულ მთავრობამდე მიგვიყვანს.
გაეროს ჰუმანიტარულ საკითხებში ხელმძღვანელმა, ტომ ფლეტჩერმა, 31 ოქტომბერს უშიშროების საბჭოს განუცხადა: „ყვირილი არ გვესმის, მაგრამ — როდესაც აქ შევიკრიბეთ — საშინელება გრძელდება.“
მილიონობით სუდანელისთვის, რომლებიც გაეროს მიერ მსოფლიოში უდიდეს ჰუმანიტარულ კრიზისს განიცდიან, კითხვა ასეთია: გადაიზრდება თუ არა საერთაშორისო ყურადღება კონფლიქტის მხარდამჭერი იარაღისა და რესურსების ნაკადის შესაჩერებლად მნიშვნელოვან ქმედებებში, თუ გაგრძელდება თუ არა უშედეგო დაგმობების სქემა, სანამ სისასტიკეები გაიზრდება.
არაბული რეზინის შემთხვევა ასახავს, თუ როგორ შეიძლება გლობალური კომერცია ძალადობაში ჩაერთოს, როდესაც ზედამხედველობის მექანიზმები ვერ ხერხდება. როგორც PAX-ის ანგარიში ასკვნის: „საერთაშორისო საზოგადოებამ, მათ შორის კორპორატიულმა აქტორებმა, უნდა იმოქმედონ იმის უზრუნველსაყოფად, რომ მიმდინარე ვაჭრობა არ გაგრძელდეს „RSF“-ის საომარი ძალისხმევის ან გენოციდური ძალადობის დაფინანსებით.“
9 თებერვლის სესია საერთაშორისო საზოგადოებისთვის შესაძლებლობას წარმოადგენს, აჩვენოს, რომ მასობრივი სისასტიკისთვის პასუხისმგებლობა რიტორიკაზე მეტია. ელ-ფაშერიდან გამოქცეული გადარჩენილები, კორდოფანის ალყაში მოქცეული მშვიდობიანი მოქალაქეები და სუდანის ომის შედეგად იძულებით გადაადგილებული მილიონობით ადამიანი აკვირდებიან, საბოლოოდ შეიცვლება თუ არა სიტყვები ქმედებებით.
