Các cuộc tấn công mới của Israel vào Iran hôm thứ Sáu đã đẩy cuộc chiến ở Trung Đông trở lại tâm điểm của chu kỳ tin tức toàn cầu, nhưng đối với châu Âu, câu chuyện không chỉ là về quân sự. Nó còn liên quan đến vận tải biển qua eo biển Hormuz, nỗi lo ngại ngày càng tăng về năng lượng, tính đáng tin cậy của sự phối hợp xuyên Đại Tây Dương, và nỗi sợ rằng một cuộc khủng hoảng khác có thể làm suy yếu sự tập trung vào Ukraine.
Làn sóng tấn công mới nhất của Israel nhằm vào Iran đã buộc các chính phủ châu Âu phải thực hiện một hành động cân bằng cấp bách hơn. Một mặt, họ đang cố gắng ngăn chặn một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn hơn và bảo vệ quyền tự do hàng hải qua một trong những điểm nghẽn hàng hải nhạy cảm nhất thế giới. Mặt khác, họ đang cố gắng duy trì mối quan hệ làm việc với Washington vào thời điểm mà nhiều quan chức châu Âu vẫn còn chưa chắc chắn về mục tiêu chính xác, cơ sở pháp lý và kết cục của cuộc xung đột.
Điều gì đã thay đổi vào thứ Sáu?
Sáng sớm thứ Sáu, Israel phát động một đợt tấn công mới vào Iran khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc chuẩn bị thảo luận về các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran. Thời điểm này rất quan trọng. Nó diễn ra khi các bộ trưởng ngoại giao G7 đang nhóm họp tại Pháp, nơi cuộc chiến ở Iran đã làm lu mờ các cuộc thảo luận cũng nhằm giải quyết vấn đề Ukraine, sự bất ổn kinh tế và tình trạng của liên minh phương Tây.
Đối với châu Âu, thách thức trước mắt không còn là vấn đề lý thuyết nữa. Cuộc xung đột đã và đang ảnh hưởng đến các ưu tiên ngoại giao, niềm tin thị trường và kế hoạch an ninh. Các quan chức châu Âu muốn Hoa Kỳ làm rõ những bước tiếp theo, nhưng họ cũng muốn có không gian để tránh bị cuốn vào một cuộc chiến mà họ không lựa chọn.
Lập trường của châu Âu: quan ngại, tham gia, nhưng thận trọng.
Liên minh châu Âu đã nêu rõ tình thế khó xử này bằng ngôn ngữ thẳng thắn bất thường vào đầu tháng này. Như người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, đã nói: “Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu, nhưng lợi ích của châu Âu đang bị đe dọa trực tiếp.”Cách diễn đạt đó giờ đây càng trở nên phù hợp hơn. Ưu tiên của châu Âu là bảo vệ công dân của mình, hỗ trợ giảm leo thang căng thẳng và duy trì các tuyến đường thương mại và năng lượng thông suốt mà không trở thành một bên tham chiến.
EU cũng lập luận rằng giải pháp bền vững duy nhất vẫn là ngừng bắn và quay trở lại con đường ngoại giao. Quan điểm này không chỉ mang tính hùng biện. Nó phản ánh mối lo ngại sâu sắc hơn của châu Âu rằng leo thang quân sự mà không có một giải pháp chính trị khả thi có thể gây bất ổn khu vực trong nhiều năm, đồng thời khiến châu Âu phải gánh chịu những hậu quả kinh tế.
Đồng thời, Brussels đang cố gắng duy trì quan điểm nhân quyền. Các bộ trưởng EU đã nhấn mạnh sự ủng hộ đối với xã hội dân sự Iran và tiếp tục hợp tác với các đối tác khu vực, đồng thời thông qua các biện pháp trừng phạt bổ sung vào đầu tháng này đối với các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng ở Iran.
Hội nghị G7 tại Pháp đã trở thành một cuộc thử nghiệm căng thẳng.
Cuộc họp G7 tại Pháp luôn được dự đoán là khó khăn. Giờ đây, nó trở thành một phép thử xem liệu châu Âu và Hoa Kỳ có còn nói cùng một ngôn ngữ chiến lược hay không. Hãng Reuters đưa tin rằng các cường quốc châu Âu dự định gây sức ép lên Washington về những cáo buộc Nga đang hỗ trợ Iran về tình báo và máy bay không người lái, liên kết trực tiếp hơn cuộc xung đột ở Trung Đông với cuộc chiến ở Ukraine. Ông Kallas đã nói rõ ràng rằng những cuộc chiến này có mối liên hệ mật thiết với nhau.
Mối liên hệ đó có tầm quan trọng chính trị ở Brussels, Paris, Berlin và các thủ đô khác. Các chính phủ châu Âu không muốn Iran trở thành một chiến trường riêng biệt, làm tiêu hao sự chú ý và nguồn lực khỏi Ukraine. Mối lo ngại này không phải là trừu tượng. Nếu Moscow được hưởng lợi từ sự phân tâm của phương Tây, châu Âu có thể phải đối mặt với sự chồng chéo chiến lược kéo dài và nguy hiểm hơn giữa các cuộc khủng hoảng ở phía đông và phía nam.
Bầu không khí càng trở nên căng thẳng hơn do những lời chỉ trích gần đây của Mỹ đối với các đồng minh NATO. Điều đó khiến các nhà ngoại giao châu Âu rơi vào tình thế khó xử khi phải cố gắng duy trì các kênh liên lạc với Washington, đồng thời phát đi tín hiệu rằng việc quản lý liên minh không thể được thay thế bằng sự bất ngờ, áp lực hay những lời lăng mạ công khai.
Eo biển Hormuz, dầu mỏ và nỗi lo lắng mới của châu Âu
Nếu chiến trường nằm ở Trung Đông, một trong những rủi ro trước mắt nhất là về kinh tế. Eo biển Hormuz vẫn đóng vai trò trung tâm trong dòng chảy năng lượng toàn cầu, và ngay cả viễn cảnh gián đoạn kéo dài cũng đủ để gây bất ổn cho các chính phủ và thị trường. Pháp đã tiếp cận hàng chục quốc gia về một sứ mệnh có thể thực hiện trong tương lai để giúp mở lại eo biển sau khi xung đột lắng xuống, mô tả sáng kiến này hoàn toàn mang tính phòng thủ.
Kế hoạch đó tự nói lên tất cả. Châu Âu đang chuẩn bị cho khả năng ngay cả khi chiến tranh lắng xuống về mặt quân sự, vận tải thương mại có thể không nhanh chóng trở lại bình thường. Đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu, điều đó có ý nghĩa rất lớn. Chi phí năng lượng tăng cao sẽ xảy ra vào thời điểm mà nhiều hộ gia đình và ngành công nghiệp vẫn đang điều chỉnh sau nhiều năm lạm phát, các cú sốc an ninh và căng thẳng chuỗi cung ứng.
Các báo cáo gần đây cũng cho thấy châu Âu có thể buộc phải đưa ra những lựa chọn khó khăn giữa tham vọng về khí hậu và an ninh năng lượng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Điều này sẽ gây ra những vấn đề nhạy cảm về chính trị trên khắp EU, nơi các chính phủ đang chịu áp lực phải dung hòa các mục tiêu khử carbon với khả năng chi trả và năng lực cạnh tranh công nghiệp.
Một cuộc tranh luận rộng hơn về an ninh đang dần hình thành.
Bối cảnh rộng hơn cũng đang thay đổi. NATO cho biết tuần này rằng các đồng minh châu Âu và Canada đã tăng chi tiêu quốc phòng thêm 20% vào năm 2025 so với năm 2024, và tất cả các đồng minh đều đạt hoặc vượt quá chuẩn mực 2% GDP đã được duy trì từ lâu. Những con số này củng cố lập luận của châu Âu rằng họ đang gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình, ngay cả khi mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương ngày càng trở nên bất ổn.
Tuy nhiên, việc tăng chi tiêu không tự động giải quyết được vấn đề chính trị. Châu Âu vẫn cần sự nhất quán: về vấn đề Iran, về Nga, về an ninh hàng hải và về cách tránh bị chia rẽ giữa các mặt trận. Đó là lý do tại sao câu chuyện hôm thứ Sáu lớn hơn một loạt các cuộc tấn công nữa. Nó liên quan đến việc liệu Châu Âu có thể đóng vai trò là một cường quốc chiến lược trong một cuộc khủng hoảng do các quốc gia khác tạo ra hay không.
Tiếp theo là gì
Trong những ngày tới, những câu hỏi trọng tâm sẽ là liệu ngoại giao có thể giành lại được vị thế nào, liệu việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz có thể được bảo vệ mà không cần đến một cuộc leo thang quân sự rộng lớn hơn, và liệu châu Âu có thể giữ Ukraine ở vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự an ninh của mình trong khi vẫn kiểm soát được hậu quả từ Iran hay không.
Tình thế khó xử đó đã được nêu rõ trong một bài phân tích trước đó của tờ European Times về những lựa chọn chiến lược mà châu Âu đang phải đối mặtSự leo thang căng thẳng hôm thứ Sáu đã khiến những lựa chọn đó trở nên rõ ràng hơn. Giả định cũ rằng châu Âu có thể coi Trung Đông như một cuộc khủng hoảng xa vời không còn phù hợp nữa. Cuộc chiến có thể không phải của châu Âu, nhưng hậu quả của nó đã hiện hữu.
