Theo một báo cáo của Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) được công bố hôm nay, việc giảm ô nhiễm, phù hợp với kế hoạch hành động Không Ô nhiễm của EU, có thể cải thiện sức khỏe tâm thần trên khắp châu Âu. Báo cáo đề cập đến mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí, tiếng ồn và ô nhiễm hóa chất với các vấn đề sức khỏe tâm thần, cũng như các cơ hội hành động – bao gồm cả những tác động tích cực của các giải pháp dựa vào thiên nhiên đối với sức khỏe tinh thần.
Bản báo cáo của EEA cho thấy, các nghiên cứu khoa học đang dần chỉ ra mối tương quan đáng kể giữa việc tiếp xúc với ô nhiễm (đặc biệt là ô nhiễm không khí, tiếng ồn và hóa chất) và các vấn đề sức khỏe tâm thần, mặc dù cần thêm nghiên cứu để thiết lập mối liên hệ nhân quả rõ ràng.Ô nhiễm và sức khỏe tâm thần: bằng chứng khoa học hiện tạiCác rối loạn sức khỏe tâm thần bắt nguồn từ vô số yếu tố (di truyền, các yếu tố kinh tế xã hội, tâm lý, lối sống, v.v.), một số trong đó vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Ô nhiễm ngày càng được xem xét như một trong những yếu tố góp phần gây ra các rối loạn này.
Trong 25 năm qua, châu Âu đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về tỷ lệ mắc và tần suất các rối loạn sức khỏe tâm thần. Rối loạn sức khỏe tâm thần chiếm vị trí thứ sáu trong số các nguyên nhân gây bệnh lớn nhất ở EU năm 2023 và là nguyên nhân gây tử vong phổ biến thứ tám..
Một vài ví dụ được đề cập trong bản báo cáo cho thấy ô nhiễm có liên quan đến các vấn đề sức khỏe tâm thần:
Ô nhiễm không khí:
- Ô nhiễm không khí ngoài trời trong các giai đoạn quan trọng của sự phát triển não bộ — ví dụ như trong bào thai, thời thơ ấu và đầu tuổi thiếu niên — có liên quan đến những thay đổi về cấu trúc và chức năng của não bộ.
- Tiếp xúc lâu dài với chất lượng không khí kém (chủ yếu là PM2.5 và NO2) có liên quan đến sự gia tăng tỷ lệ mắc hoặc nguy cơ khởi phát bệnh trầm cảm mới.
- Sự gia tăng đột ngột nồng độ chất gây nghiện trong thời gian ngắn có liên quan đến tình trạng trầm trọng thêm các triệu chứng tâm thần phân liệt;
Hình 1. Mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và các rối loạn sức khỏe tâm thần.
Ghi chú: Các từ viết tắt: PM2.5 = bụi mịn có đường kính dưới 2.5 micromet; PM10 = bụi mịn có đường kính dưới 10 micromet; NO2 = nitơ đioxit; SO2 = lưu huỳnh đioxit; CO = carbon monoxide. Nguồn: Đánh giá toàn diện các tài liệu nghiên cứu, đặc biệt tập trung vào các đánh giá hệ thống và phân tích tổng hợp do Trung tâm chuyên đề châu Âu về Sức khỏe Con người và Môi trường (ETC HE, 2026) thực hiện.
Tiếng ồn môi trường:
- Sự gia tăng tiếng ồn giao thông đường bộ có liên quan đến sự gia tăng nhỏ về nguy cơ trầm cảm (3%) và lo âu (2%);
- Tiếp xúc với tiếng ồn môi trường có liên quan đến tỷ lệ mắc các vấn đề về hành vi cao hơn ở trẻ em; điều này đến lượt nó ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của trẻ;
- Tỷ lệ tự tử tăng đáng kể 2.2% cho mỗi lần tiếng ồn đường sắt tăng 10dB.
- Một phân tích tổng hợp cho thấy nguy cơ trầm cảm tăng 12% cho mỗi lần tăng 10dB Lden tiếng ồn máy bay.
Hình 2. Mối liên hệ giữa ô nhiễm tiếng ồn môi trường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nguồn: ETC HE, 2026.
Hóa chất:
- Tiếp xúc với chì trong giai đoạn trước sinh hoặc thời thơ ấu có liên quan đến cả bệnh trầm cảm và tâm thần phân liệt;
- Tiếp xúc với khói thuốc thụ động luôn có liên hệ với chứng trầm cảm và tâm thần phân liệt, đặc biệt là ở các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em và phụ nữ mang thai;
- Các nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với BPA trong thời kỳ trước sinh và chứng trầm cảm cũng như lo âu ở trẻ em.
Hình 3. Mối liên hệ giữa ô nhiễm hóa chất và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Ghi chú: Các từ viết tắt: SHS = khói thuốc thụ động; Cd = cadmium; Hg = thủy ngân; Sn = thiếc; Cu = đồng; Mn = mangan; Mg = magie; BPA = bisphenol A; PFAS = các chất per- và polyfluoroalkyl.
Nguồn: ETC HE, 2024, 2026.
Cơ hội hành động
Mặc dù cần nghiên cứu thêm để làm rõ mối quan hệ nhân quả, nhưng bằng chứng hiện có củng cố lập luận về việc thực thi đầy đủ luật pháp của EU và giảm thiểu hơn nữa mức độ tiếp xúc với ô nhiễm.
Các phát hiện này củng cố tầm quan trọng của... cách tiếp cận Một sức khỏeĐiều này thừa nhận mối liên hệ mật thiết giữa sức khỏe con người, động vật và môi trường. Điều đó không chỉ áp dụng cho việc giảm ô nhiễm. Trên thực tế, các giải pháp dựa vào thiên nhiên có thể được sử dụng để thúc đẩy sức khỏe tinh thần, hoạt động thể chất và sự gắn kết xã hội thông qua việc tiếp cận các không gian xanh và xanh lam (các hoạt động trên hoặc xung quanh nước). Các phương pháp trị liệu dựa vào thiên nhiên đã được phát triển trong những thập kỷ gần đây: làm vườn, tập thể dục ngoài trời, tắm rừng đã được chứng minh là có một số tác dụng có lợi cho sức khỏe tinh thần.
Việc thực hiện các mục tiêu của Kế hoạch Hành động Không Ô nhiễm của EU, bằng cách giảm ô nhiễm và mở rộng khả năng tiếp cận với thiên nhiên, có thể góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần cho hàng triệu người châu Âu.
Bạn có thể tìm thấy nội dung liên quan tại đây: Tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe tâm thần ở châu Âu; Tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe tâm thần (tín hiệu).
